Inleiding
Symptomen
Verloop
Oorzaken
Gevolgen
Inleiding
Schizofrenie is een ernstige psychiatrische ziekte, die zich meestal tussen het 15de en 30ste levensjaar voor het eerst openbaart. Het is dus een aandoening die vooral jonge mensen treft. Van elke honderd personen zal de ziekte zich bij gemiddeld één ontwikkelen. Dat wil zeggen dat er in Nederland ongeveer 160.000 mensen aan schizofrenie lijden.
Het woord schizofrenie betekent letterlijk 'gespleten geest'. Deze vertaling heeft tot nogal wat misverstanden rond schizofrenie geleid. Mensen die aan de ziekte lijden, hebben immers géén gespleten geest of hersenen die gespleten zouden functioneren. Ook is inmiddels bekend dat deze mensen géén gespleten persoonlijkheid hebben; ze bestaan niet uit meerdere, verschillende personen.
Wat is schizofrenie dan wel? Schizofrenie is een ziekte van de hersenen, waarbij het denken, het gevoelsleven en het gedrag van de persoon ernstig verstoord zijn geraakt.
Schizofrenie wordt gekenmerkt door perioden met psychotische verschijnselen: abnormale ideeën en veranderingen in waarneming, gedrag en gedachten treden op, waardoor het moeilijk is om te begrijpen hoe de persoon zich voelt. In zulke perioden worden waarneming en opvatting niet meer getoetst aan de werkelijkheid.
Kenmerkend voor schizofrenie is dat er, naast de indrukwekkende en vaak zeer beangstigende psychotische fase, sprake is van een achteruitgang van het psychische functioneren. Dat wil niet zeggen dat de intelligentie achteruit gaat, maar dat er een achteruitgang optreedt van wat men wel het 'sociale functioneren' noemt. Dit kan betekenen dat de persoon gevoeliger wordt voor stress, zich minder goed kan concentreren dan voorheen en moeite heeft met het leggen van contacten. Bovendien is er vaak een achteruitgang te zien in de school-, studie- of werkprestaties. Tenslotte kan ernstige zelfverwaarlozing optreden.
Terug naar boven
Wat zijn de symptomen van schizofrenie?
Mensen die aan schizofrenie lijden, hebben één of meerdere psychosen doorgemaakt. Een dergelijke periode kan van enkele dagen tot vele jaren duren.
Een psychose kan zeer heftig verlopen, waarbij de persoon vaak behalve verward ook heel druk is. Dit wordt ook wel een acute psychose genoemd. Als een psychose langer duurt, verloopt ze meestal rustiger. We noemen dit een chronische psychose. De meest kenmerkende verschijnselen van schizofrenie zijn de hallucinaties, wanen en verwardheid.
1. Hallucinaties
Tijdens een psychose ziet, hoort, proeft of voelt de persoon dingen die er niet werkelijk zijn. De persoon kan bijvoorbeeld stemmen horen die niemand anders kan horen, of dingen zien die er niet zijn. Voorwerpen kunnen op zo’n manier ruiken of smaken dat ze slecht of zelfs giftig lijken. De persoon kan er volledig van overtuigd zijn dat deze valse waarnemingen werkelijkheid zijn, en zal er vaak ook naar handelen.
2. Wanen
Een waan is een onjuiste en niet te corrigeren overtuiging waarin de persoon zelf vaak een centrale plaats inneemt. Wanen bij schizofrenie hebben vaak een bizar karakter; de mogelijkheid dat ze waar zijn, is uitgesloten. Een waan neemt voor degene die eraan lijdt zo'n belangrijke plaats in zijn belevingswereld in, dat deze zijn hele leven drastisch beïnvloedt. Als iemand bijvoorbeeld het idee heeft dat anderen hem proberen te vergiftigen, kan hij zijn eetgewoonten veranderen, of zelfs hele tijden vasten. Andere voorbeelden van wanen zijn: de waan iemand anders te zijn (bijvoorbeeld God of Maria) en de achtervolgingswaan.
3. Verward denken/spreken
Bij schizofrenie treedt steeds een verstoring van het normale denkproces op. De persoon maakt vreemde, voor anderen geheel onverwachte en soms onbegrijpelijke gedachtesprongen. Hij springt van de hak op de tak en is soms in het geheel niet meer te volgen. Verder kunnen er problemen zijn met het volgen van een gesprek of met het onthouden van dingen.
4. Veranderingen in het gevoelsleven
Hoe iemand zich voelt, kan veranderen zonder duidelijke reden. Mensen met schizofrenie kunnen zich vreemd voelen en het idee hebben dat ze zijn afgesneden van de rest van de wereld. Stemmingsschommelingen zijn normaal en men kan ongebruikelijk opgewonden of depressief zijn, maar ook angstig of achterdochtig. Emoties zijn vervlakt; mensen met schizofrenie voelen minder dan vroeger of laten minder emoties zien naar andere mensen.
5. Veranderd gedrag
Mensen met een psychose gedragen zich anders dan ze normaal gesproken doen. Ze kunnen extreem actief of slaperig zijn. Ze kunnen op rare momenten lachen of kwaad worden zonder duidelijke oorzaak. Vaak hangen veranderingen in gedrag samen met symptomen die hierboven al beschreven zijn. Een persoon die bijvoorbeeld denkt dat hij in gevaar is, zal de politie bellen. Weer andere mensen stoppen met eten, omdat ze denken dat het voedsel vergiftigd is. Soms komt het tot uiterst bizar en gevaarlijk gedrag zoals automutilatie (zelfverwonding).
Terug naar boven
Hoe verloopt de ziekte?
Schizofrenie verloopt in fasen. De duur van elke fase varieert van persoon tot persoon. Het gaat om de volgende fasen: de prodromale fase, de acute fase/psychotische fase en de herstelfase/stabiele fase.
De prodromale fase
De voorfase of prodromale fase is de periode die voorafgaat aan de eerste psychose. Deze fase kan heel kort duren (enkele dagen), of heel lang (soms een aantal jaren). De ziekte heeft zich in deze fase nog niet geheel ontwikkeld, maar er zijn wel enkele voortekenen. Deze vroege symptomen zijn soms vaag en nauwelijks op te merken. Zo kunnen er veranderingen zijn in de manier waarop mensen hun gevoelens, gedachten en ervaringen beschrijven. Er treden dus veranderingen op allerlei gebieden op (gevoelens, gedachten, waarneming en lichamelijke functies) maar de persoon ervaart nog geen echte psychotische symptomen als wanen, hallucinaties en denkstoornissen.
Acute fase/psychotische fase
Tijdens deze fase treden de kenmerkende psychotische symptomen op de voorgrond. We hebben het dan over wanen, denkstoornissen en hallucinaties. Naast deze symptomen is er ook vaak sprake van stemmingsstoornissen, gedragsstoornissen en slaapproblemen. Deze fase houdt meestal aan totdat met de juiste behandeling wordt begonnen. Een psychotische fase duurt ongeveer drie maanden tot een half jaar. De meeste patiënten kennen meerdere psychotische fasen met daartussen een herstel- of stabiele fase.
Herstelfase/stabiele fase
Ook in de stabiele fase is er vaak nog een aantal symptomen. Deze zijn echter veel minder heftig en opvallend dan tijdens een actieve psychose. Het zijn vooral verschijnselen van minder goed en trager psychisch functioneren. Patiënten trekken zich terug en vertonen weinig of geen initiatief. In zo'n 20% van de gevallen blijven na één of meer psychotische fasen wanen, hallucinaties en verwardheid bestaan.
Terug naar boven
Wat zijn de oorzaken van schizofrenie?
Tot nu toe is er nooit een echte duidelijke oorzaak gevonden. Biologische factoren spelen een rol bij het ontstaan van de ziekte. De ziekte brengt meestal een verhoogde gevoeligheid voor stress met zich mee, waardoor psychosociale factoren, zoals leef- en werkomstandigheden, mede bepalend zijn voor het beloop ervan.
Biologische factoren spelen de belangrijkste rol bij het ontstaan van schizofrenie. Psychosociale factoren zijn mede bepalend voor het beloop.
Biologische factoren
Erfelijkheid speelt een belangrijke, zo niet doorslaggevende rol bij het ontstaan van schizofrenie. In sommige families komt de ziekte vaker voor dan in andere. Ook negatieve invloeden (zoals een virusinfectie bij de moeder tijdens de zwangerschap of moeilijkheden bij de geboorte, hersen(vlies)ontstekingen en fysieke trauma's) kunnen een rol spelen. Deze factoren bepalen de aanleg om de ziekte te krijgen, met andere woorden, de gevoeligheid of kwetsbaarheid ervoor. Onderzoek heeft verder uitgewezen dat er bij schizofrenie sprake is van een verstoring van de activiteit van frontale en temporale gebieden in de hersenen. Dit uit zich in een verstoord evenwicht tussen de stoffen die nodig zijn voor de werking van de zenuwcellen.
Psychosociale factoren
Door de biologische kwetsbaarheid zijn patiënten gevoeliger voor stress. Veel druk van buitenaf, ingrijpende gebeurtenissen of ongunstige sociale omstandigheden (bijvoorbeeld werkeloosheid) blijken tot het optreden van psychotische verschijnselen te kunnen leiden.
Terug naar boven
Wat zijn de gevolgen van schizofrenie?
Van alle psychiatrische ziekten is schizofrenie de ernstigste en meest onttakelende. Het is een ziekte die, zoals eerder vermeld, vooral op langere termijn veel schade aanricht aan het psychologische, sociale en beroepsmatige functioneren van de persoon. Omdat schizofrenie vaak een vroeg begin kent en chronisch verloopt, zijn de kosten van deze ziekte voor de gemeenschap extreem hoog.
Zo bedragen de kosten voor schizofrenie (directe kosten voor behandeling en zorg en indirecte kosten door verloren productiviteit) in de Verenigde Staten momenteel 2% van het bruto nationaal product. Daarnaast zijn er natuurlijk nog kosten die niet in getallen uit te drukken zijn; het lijden van patiënten en hun families, relaties die kapot gaan, angst voor isolatie.
Ongeveer 10% van de patiënten maakt binnen de eerste tien jaar van de ziekte een einde aan zijn of haar leven. Geschat wordt dat na verloop van tien jaar voor ongeveer 30% van de patiënten een permanent verblijf in een instelling noodzakelijk is. Voor circa 20% van de patiënten geldt dat zij na een eerste ziekteperiode geen behoefte meer aan zorg heeft en een zelfstandig bestaan op kan bouwen.
