Geschiedenis van de anticonceptie

De wens om de voortplanting van de vrouw te beheersen is geen nieuw fenomeen. Het dragen van amuletten, het gebruik van vaginale douches, barrièremiddelen en drankjes - al eeuwen lang probeert het menselijke ras de vruchtbaarheid te beïnvloeden! Al zo'n 4.000 jaar geleden begonnen vrouwen stoffen in te nemen om zwangerschap te voorkomen. We nemen je mee op een reis door de geschiedenis van de anticonceptie, vanaf de tijd dat in sommige culturen kwik werd gedronken - nu weten we dat dit enorm giftig is! - tot de moderne transdermale technologie van de dag van vandaag.

• De Egyptenaren vinden uit wat naar men aanneemt het eerste anticonceptivum ter wereld is. Het gaat om een kegeltje gemaakt van granaatappelzaden en was, dat de eisprong waarschijnlijk voorkwam doordat granaatappels een natuurlijk oestrogeen bevatten.
• Chinese vrouwen namen als eersten via de mond stoffen in om zwangerschap te voorkomen. Ze dronken kwik, dat naar we nu weten giftig is, ook voor eventuele ongeboren vruchten...

• De Ebers Papyrus, een handboek over medische praktijken dat in 1550 voor Christus werd geschreven, bevat één van de eerste geschreven voorschriften voor een anticonceptiemiddel. In het document wordt een medische tampon met Arabische gom en dadels beschreven, die gedurende één tot drie jaar bevruchting zou voorkomen. Arabische gom zet zichzelf om in melkzuur, een ingrediënt van de zaaddodende middelen van vandaag de dag. Lang nog niet zo'n slechte vinding dus!
• Andere anticonceptiva die in deze periode werden gebruikt, waren in citroensap gedrenkt katoen, gedroogde vis en metalen pessaria.

• Op illustraties is te zien dat Egyptische mannen al in de vroegste tijden "penisbeschermers" droegen, die waarschijnlijk meer de functie hadden van statussymbool of klasseaanduiding dan dat zij daadwerkelijk een rol vervulden als voorbehoedmiddel...

• De oudst bekende illustratie van een man die tijdens de geslachtsgemeenschap een condoom gebruikt stamt uit deze tijd. De tekening bevindt zich op een muur van een kelder in Combarelles in Frankrijk.

• Van linnen gemaakte condooms werden gebruikt als bescherming tegen seksueel overdraagbare aandoeningen. Onderzoek bij 1.100 mannen die het linnen condoom gebruikten, toonde aan dat geen van hen met de syfilisbacterie geïnfecteerd raakte.

• De populariteit van condooms blijft toenemen. De condooms worden gemaakt van een grote verscheidenheid aan materialen, variërend van linnen en leer tot dierlijke darm, het schild van schildpadden en hoorn.
• In een kasteel in de buurt van Birmingham (Engeland) zijn condooms gevonden die waren gemaakt van de darmen van vissen en andere dieren. Deze condooms dateren van 1640.
• Het woord "condoom" zou zijn terug te voeren op ene Dr. Condom of Conton, een arts die het condoom in de min of meer huidige vorm in de 17e eeuw zou hebben uitgevonden.

• In 1789 publiceerde de Britse econoom en predikant Thomas Malthus cijfers die de hoeksteen zouden worden van de beweging ter beperking van het kindertal. Malthus beweerde dat de wereldbevolking weldra de voedselproductiecapaciteit van de aarde zou overstijgen, tenzij verdere groei van de wereldbevolking zou worden voorkomen. Anders zou in het kielzog van de overbevolking onnoemelijke "ellende" over de wereld komen - armoede, honger, pestilentie en oorlogen.
• Vrouwen uit allerlei culturen gebruikten helften van zure vruchten, zoals citroenen, als baarmoedermondkapje. De barrière die door de vrucht wordt gevormd, plus de zuurgraad van de citroen, bood wellicht bescherming tegen zwangerschap. Ook van Casanova wordt wel gezegd, dat hij zijn minnaressen vroeg, een uitgeholde halve citroen in te brengen voor geslachstgemeenschap!

• In de 19e eeuw ontwierp een Duitse gynaecoloog het baarmoedermondkapje, nadat hem was opgevallen dat boerenfamilies slechts 2-3 kinderen kregen omdat de vroedvrouwen een houten blokje voor de baarmoederhals hadden geplaatst.
• Vaginale douches worden als anticonceptiemethode in de jaren dertig van de negentiende eeuw gemeld. Hierbij probeerden vrouwen na de geslachtsgemeenschap het sperma met zeep, azijn of andere oplossingen weg te spoelen. Momenteel weten we dat dit het sperma eerder hélpt om de baarmoeder binnen te dringen dan dat het de zaadcellen tégenwerkt...
• In de jaren veertig van de 19e eeuw werd kort na de ontdekking van het gevulkaniseerde rubber het rubberen condoom ontwikkeld. De prijs van condooms daalt naarmate de massaproductie op gang komt.
• In de jaren vijftig van de 19e eeuw kreeg een gehuwde vrouw gemiddeld zes kinderen, terwijl meer dan 35% van alle gehuwde vrouwen acht kinderen of meer had.
• In de jaren zeventig van de 19e eeuw is in Engelse apotheken een grote variëteit aan anticonceptiemiddelen verkrijgbaar, zoals rubberen condooms, pessariums, chemische zetpillen, vaginale sponzen en medicinale tampons.
• De uitvinding van het eerste pessarium wordt toegeschreven aan Wilhelm Peter Mensinga, een Duitse arts, in 1882. De eerste pessariums bevatten horlogeveer-achtige buitenranden, later spiraal- en boogvormige veren.

• In 1901 slaagde een team van fysiologen erin te bewijzen dat hormonen uit de hersenen en eierstokken de menstruatie reguleren.
• Marie Stopes schrijft in 1918 een beknopte anticonceptiegids, Wise Parenthood getiteld, die veel stof deed opwaaien.
• In 1919 kende de hormonale anticonceptie een doorbraak. Een team van wetenschappers transplanteerde de eierstokken van zwangere dieren naar niet-zwangere dieren en toonde aan dat de eisprong hiermee werd geremd.
• In 1921 richtte Marie Stopes de Society for Constructive Birth Control op. In 1921 opende Marie de eerste van haar geboortecontroleklinieken in Londen (Engeland), waardoor vrouwen meer toegang kregen tot informatie over anticonceptie - Marie hoopte in het hele land dit soort klinieken te kunnen openen.
• De Duitse biochemicus Adolpf Butenandt onderzocht mannelijke en vrouwelijke hormonen en isoleerde in 1929 voor het eerst een vrouwelijk hormoon, oestron, in zuivere kristalvorm.
• In de jaren dertig van de twintigste eeuw verdringt vloeibaar latex het rubber voor de productie van condooms en vandaag de dag worden condooms nog steeds gemaakt op basis van latex. De Zweedse regering geeft als eerste ondersteuning aan geboortecontrole.
• In de jaren dertig van de twintigste eeuw werd veel wetenschappelijk onderzoek verricht om meer inzicht te krijgen in hoe het lichaam werkt en hoe anticonceptiemethoden kunnen worden gebruikt. In 1934 kon Adolpf Butenandt uit eierstokken van varkens het hormoon progesteron isoleren en in 1936 toonden Amerikaanse wetenschappers aan dat progesteron de eisprong voorkomt.
• In de jaren veertig van de twintigste eeuw gonst het in de laboratoria wereldwijd van activiteiten, omdat iedereen de eerste anticonceptiepil wil maken. Na de ontdekking van het natuurlijke progesteron in wilde yammen in Mexico in 1942 vestigde de Amerikaanse chemicus Russel Marker de aandacht op de mogelijkheid van de productie van synthetische hormonen uit plantenwortels. In 1944 deden twee Duitse wetenschappers, Bickenback en Paulikovics, onderzoek naar remming van de eisprong met progesteron.
• In de jaren vijftig van de twintigste eeuw gaat de zoektocht naar de pil wereldwijd door, terwijl Gregory Pincus, een Amerikaanse endocrinoloog, voor het eerst een hormonaal anticonceptivum ontwikkelt en test. In 1951 ontwerpt de chemicus Carl Djerassi norethindron, het eerste synthetische progesteron. Norethindron was het eerste ingrediënt voor de anticonceptiepil. In 1956 starten de eerste langdurige klinische trials voor de anticonceptiepil. Gregory Pincus en Dr. Min Chuh Cheng bestuderen met de Harvard-gynaecoloog John Rock 60.000 vrouwen en tonen aan dat oestrogeen en progesteron in kleine doses zwangerschap voorkomen. Adolph Butenant krijgt in 1959 de Nobelprijs voor Chemie voor zijn revolutionaire onderzoek naar geslachtshormonen.
• In de jaren zestig van de twintigste eeuw komt de anticonceptiepil op grotere schaal op de markt. Vrouwen krijgen een nieuwe controlemogelijkheid over hun vruchtbaarheid - en daarmee een nieuwe onafhankelijkheid.
• Tijdens de jaren zestig van de twintigste eeuw werd het spiraaltje met de ontwikkeling van de Hall-Stone-ring, die sterk gemodelleerd was naar de Grafenberg-ring, definitief een geaccepteerde anticonceptiemethode. De oorsprong van het spiraaltje stamt van meer dan 3000 jaar geleden, omdat plaatsing van een vreemd voorwerp in de baarmoeder een heel oude methode van anticonceptie is. Spiraaltjes werden gemaakt van de meest uiteenlopende materialen en konden allerlei vormen hebben, van bogen tot vlinders, lussen, ringen en spiralen. Vandaag de dag hebben de meest gebruikte spiraaltjes een "T"-vorm.
• In de jaren zeventig van de twintigste eeuw is de orale pil een geaccepteerde vorm van anticonceptie, met wereldwijd meer dan 50 miljoen vrouwen die hem gebruiken.
• In de jaren tachtig van de twintigste eeuw werden de formuleringen van de anticonceptiepil door de industrie verder verbeterd, waardoor pillen op de markt kwamen met minder oestrogeen en nieuwe multifasische regimes met een wisselend hormoonniveau tijdens de cyclus.
• In het begin van de jaren negentig van de twintigste eeuw kwam het eerste nieuwe progestageen sinds vele jaren op de markt. Norgestimaat, een laag-androgene, synthetische versie van het vrouwelijke hormoon progesteron werd een bestanddeel van de Janssen-Cilag-formulering van Cilest en Tri-Cilest. Ook andere producenten komen met nieuwe progestagenen.

• De moderne vrouw heeft meer dan 20 opties bij de keuze van een geboortecontrolemethode. Deze methoden kunnen in 4 categorieën worden ingedeeld - gedragsmethoden, fysische methoden, medische methoden en chirurgische methoden.
• Historici beweren dat de pil meer invloed op de maatschappij heeft gehad dan de relativiteitstheorie van Einstein en de kernbom.
• In 2001 komt een golf van nieuwe typen anticonceptiemethoden beschikbaar. In een groot aantal landen wordt een vaginale ring goedgekeurd die hormonen afgeeft. De vrouw brengt de ring één keer per maand in de schede in. Ook komt er een hormoonspiraal beschikbaar en een hormoonstaafje dat onder de huid moet worden geplaatst.
• In 2002 wordt in de Verenigde Staten de eerste anticonceptiepleister ter wereld goedgekeurd en geïntroduceerd - EVRA. Vanaf september 2003 is deze methode ook in Nederland beschikbaar. De transdermale pleister of pleisterpil wordt door Time Magazine uitgeroepen tot de meest bruikbare innovatie van het jaar. In de VS gebruikt meer dan 1 miljoen vrouwen deze methode van anticonceptie.